Przejdź do treści

Przestępstwa przeciwko czci i oraz prawom pracowniczym

I. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej

1. Zniesławienie (Art. 212 Kodeksu Karnego)

Zniesławienie jest przestępstwem skierowanym przeciwko dobremu imieniu.

Przedmiot ochrony:

  • Dobre imię i dobra opinia jednostki, grupy osób, instytucji, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej.

  • Uwaga: Przepis nie chroni dobrego imienia osób zmarłych, chyba że wypowiedź godzi jednocześnie w dobre imię żyjących bliskich zmarłego.

  • Przepis nie dotyczy krytyki dzieł (artystycznej, literackiej, naukowej), o ile nie jest to atak personalny.

Znamiona czynu (Definicja):

Polega na pomawianiu o postępowanie lub właściwości, które mogą:

  1. Poniżyć podmiot w opinii publicznej.

  2. Narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

Ocena zachowania (Kryteria obiektywne i społeczne):

  • Ustalenie, co jest poniżające, musi opierać się na ocenach społecznych, a nie tylko subiektywnych odczuciach.

  • Znaczenie ma kontekst: środowisko ofiary i rodzaj działalności (np. zarzuty moralne mogą inaczej wpływać na duchownego, a inaczej na celebrytę).

  • Przykłady pomówień: Branie łapówek, kolaboracja, niemoralny tryb życia, alkoholizm, zboczenia seksualne, a w przypadku chirurga – drżenie rąk.

Charakter wypowiedzi:

  • Pomawianie musi dotyczyć faktów, a nie czystych ocen.

  • Wypowiedzi ocenne (np. "tępy", "leniwy") co do zasady nie stanowią zniesławienia, chyba że są poparte nieprawdziwymi faktami (zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka).

  • Plotki ("ludzie mówią"): Powoływanie się na słowa innych nie zwalnia z odpowiedzialności, chyba że celem jest rzeczywista obrona pomówionego lub przeciwstawienie się plotkom.

Kontratypy i wyłączenie bezprawności:

Działania prawne i realizacja obowiązków nie są zniesławieniem. Należą do nich:

  • Oświadczenia w uzasadnieniu obrony praw lub w procesach sądowych.

  • Wykonywanie obowiązków prawnych (raporty policji, oświadczenia prokuratorów, opinie służbowe).

  • Działania oparte na upoważnieniu (np. oceny pracownicze, upomnienia duchownych), o ile nie przekraczają granic uprawnień.

Dowód prawdy (Art. 213 k.k.) - Okoliczności wyłączające przestępność:

Rodzaj zarzutu Warunki wyłączenia odpowiedzialności
Niepubliczny Wystarczy, że zarzut był prawdziwy. Ciężar dowodu spoczywa na oskarżonym.
Publiczny Zarzut musi być prawdziwy ORAZ służyć obronie społecznie uzasadnionego interesu.
Dot. funkcjonariusza publicznego Wymagane jest potwierdzenie prawdy; obrona interesu społecznego jest domniemana (nie trzeba jej dodatkowo wykazywać).
Życie prywatne/rodzinne Dowód prawdy dopuszczalny tylko, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia/zdrowia lub demoralizacji małoletniego.

Zbieg ze zniewagą (Art. 214 k.k.):

Brak zniesławienia (np. z powodu prawdziwości zarzutu) nie wyklucza odpowiedzialności za zniewagę, jeśli forma wypowiedzi była obraźliwa.

  • Przykład: Nazwanie złodzieja "złodziejem" jest dopuszczalne, ale nazwanie go "bandytą" czy "mordercą" może być zniewagą ze względu na nieadekwatną formę.

Tryb ścigania: Oskarżenie prywatne.

Kary dodatkowe: Możliwość podania wyroku do publicznej wiadomości oraz nawiązka na cel społeczny.

Typ kwalifikowany: Pomówienie za pomocą środków masowego komunikowania (Art. 212 § 2 k.k.).

2. Zniewaga (Art. 216 Kodeksu Karnego)

Przestępstwo przeciwko godności osobistej i subiektywnemu poczuciu własnej wartości.

Znamiona czynu:

  • Zachowanie dobitnie i demonstracyjnie podkreślające pogardę.

  • Forma: Epitet słowny lub obelżywy gest.

  • Decyduje utarte znaczenie kulturowe, a nie tylko słownikowe (np. "ty świnio" jest obraźliwe, "myszko" zazwyczaj nie).

  • Nie stanowi zniewagi określenie wynikające z systemu wartości sprzecznego z systemem prawnym (np. antysemita nazywający kogoś "Żydem" w celu obrażenia – to usiłowanie nieudolne).

Miejsce i sposób działania:

Musi nastąpić:

  1. W obecności pokrzywdzonego.

  2. Publicznie.

  3. Lub w zamiarze, by zniewaga dotarła do adresata.

Charakter przestępstwa:

Jest to przestępstwo formalne (nie wymaga skutku), jednak subiektywne odczucie pokrzywdzonego jest kluczowe dla ścigania.

Specyficzne regulacje:

  • Media: Za znieważające słowa w materiale prasowym odpowiada ich autor, a nie dziennikarz relacjonujący.

  • Prowokacja i Retorsja (Art. 216 § 3 k.k.): Sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeśli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie pokrzywdzonego lub jeśli odpowiedział on naruszeniem nietykalności/zniewagą wzajemną.

3. Naruszenie nietykalności cielesnej (Art. 217 Kodeksu Karnego)

Ochrona przed fizycznym oddziaływaniem na ciało w sposób znieważający, przykry lub bolesny.

Znamiona czynnościowe:

  • Uderzenie człowieka lub naruszenie nietykalności w inny sposób.

  • Przykłady: Splunięcie, spoliczkowanie, pociągnięcie za włosy, zrzucenie czapki, oblanie wodą.

  • Czyn musi być umyślny (przypadkowe potrącenie, np. na schodach, nie jest przestępstwem).

Tryb ścigania i kary:

  • Oskarżenie prywatne.

  • Możliwość odstąpienia od kary w przypadku prowokacji lub retorsji (podobnie jak przy zniewadze).

Typ kwalifikowany (Art. 217a k.k. - od 2010 r.):

Naruszenie nietykalności w związku z podjęciem przez pokrzywdzonego interwencji na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi lub porządku publicznego. Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.

II. Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową

Większość naruszeń praw pracowniczych to roszczenia cywilne (Sąd Pracy) lub wykroczenia (Art. 281-283 Kodeksu Pracy). Kodeks Karny penalizuje tylko najbardziej jaskrawe przypadki.

1. Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw (Art. 218 § 1a k.k.)

  • Podmiot sprawczy: Osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (kierownik, właściciel firmy, osoba od spraw pracowniczych).

  • Czyn: Naruszanie uprawnień wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczeń (np. odmowa wypłaty, urlopu, wydania świadectwa pracy).

  • Kwalifikacja: Działanie musi być:

  • Złośliwe (chęć dokuczenia pracownikowi), LUB

  • Uporczywe (długotrwałe i nieustępliwe).

2. Inne przestępstwa przeciwko prawom pracownika (Art. 218 k.k.)

  • Odmowa ponownego przyjęcia do pracy (Art. 218 § 2 k.k.): Dotyczy sytuacji, gdy o przywróceniu do pracy orzekł właściwy organ (sąd pracy).

  • Niewypłacanie wynagrodzenia zasądzonego (Art. 218 § 3 k.k.): Niewykonywanie obowiązku wypłaty orzeczonego przez sąd.

  • Naruszenie zakazu handlu (Art. 218a k.k.): Penalizacja łamania zakazów handlu w niedziele i święta (wprowadzone w 2018 r.).

3. Przestępstwa ubezpieczeniowe (Art. 219 k.k.)

Polega na niezgłoszeniu wymaganych danych lub zgłoszeniu nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

  • Przykład: "Praca na czarno" (bez ZUS) lub zaniżanie oficjalnego wynagrodzenia.

  • Zgoda pracownika na taki proceder nie wyłącza odpowiedzialności karnej pracodawcy.

4. Narażenie pracownika na niebezpieczeństwo (Art. 220 k.k.)

  • Czyn: Niedopełnienie obowiązków BHP przez osobę odpowiedzialną, skutkujące narażeniem pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

  • Wina nieumyślna (Art. 220 § 2 k.k.): Karalne jest także działanie nieumyślne. Wynika to z zasady domniemania kompetencji – podjęcie się działalności gospodarczej/kierowniczej wymaga posiadania wiedzy i zachowania należytej staranności.

  • Czynny żal (Art. 220 § 3 k.k.): Dobrowolne uchylenie grożącego niebezpieczeństwa przez sprawcę pozwala na uniknięcie kary.

prawo_karne_w #sem03 #wyklad #prawo_karne