Przejdź do treści

I. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu (Rozdział XIX KK)

1. Zabójstwo (Art. 148 KK)

Jest to przestępstwo materialne (skutkowe), którego znamieniem jest śmierć człowieka. Może być popełnione przez działanie lub zaniechanie.

Definicja "człowieka" (początek ochrony prawnej):

W doktrynie i orzecznictwie kluczowe jest ustalenie momentu, od którego płód staje się człowiekiem w rozumieniu prawa karnego.

  • Kryteria doktrynalne:

  • Fizjologiczne (pierwszy samodzielny oddech).

  • Przestrzenne (oddzielenie od ciała matki).

  • Położnicze (początek porodu/bóle porodowe).

  • Zdolność do życia poza organizmem matki.

  • Stanowisko Sądu Najwyższego (obowiązujące): Ochrona pełna przysługuje od rozpoczęcia porodu (wystąpienie skurczów dających postęp) lub – w przypadku cesarskiego cięcia – od podjęcia pierwszej czynności medycznej zmierzającej do zabiegu.

Typy zabójstwa:

  • Typ podstawowy (Art. 148 § 1 KK):

  • Zabójstwo umyślne.

  • Zamiar bezpośredni lub ewentualny.

  • Kara: 10–30 lat pozbawienia wolności albo dożywocie.

  • Morderstwo – Typ kwalifikowany (Art. 148 § 2 i 3 KK):

  • Zabicie ze szczególnym okrucieństwem.

  • W związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem lub rozbojem.

  • W wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.

  • Z użyciem materiałów wybuchowych.

  • Zabójstwo funkcjonariusza publicznego na służbie (dodane w § 3).

  • Kara: 15–30 lat pozbawienia wolności albo dożywocie.

  • Zabójstwo w afekcie – Typ uprzywilejowany (Art. 148 § 4 KK):

  • Działanie pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami.

  • Wzburzenie to stan przewagi emocji nad intelektem (niepatologiczny).

  • Musi być reakcją współmierną do przyczyny (zazwyczaj naganne zachowanie pokrzywdzonego, np. zdrada, obelga).

  • Lżejsze zagrożenie karą ze względu na niższy stopień winy.

  • Przygotowanie do zabójstwa (Art. 148 § 5 KK):

  • Kryminalizacja wprowadzona w 2022 r.

  • Karalne jest przygotowanie do zabójstwa (zarówno typu podstawowego, jak i kwalifikowanego).

  • Karalne jest także niezawiadomienie o przygotowaniu (z art. 240 KK).

  • Płatna protekcja zabójstwa (Art. 148a KK):

  • Przyjęcie zlecenia zabójstwa w zamian za korzyść majątkową.

2. Dzieciobójstwo (Art. 149 KK)

Typ uprzywilejowany zabójstwa.

  • Podmiot: Matka w okresie porodu.

  • Znamiona: Działanie pod wpływem przebiegu porodu (wcześniej uwzględniano trudną sytuację osobistą – obecnie usunięto to kryterium).

  • Kara: 3 miesiące do 5 lat więzienia.

3. Eutanazja i pomoc w samobójstwie

Artykuł Opis przestępstwa Warunki/Uwagi
Art. 150 KK (Zabójstwo eutanatyczne) Zabicie człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia. Wymaga spełnienia łącznie dwóch warunków: żądania ofiary (coś więcej niż zgoda) i współczucia po stronie sprawcy. Możliwe nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpienie od niej.
Art. 151 KK (Namowa/Pomoc do samobójstwa) Namowa lub udzielenie pomocy do zamachu samobójczego. Przestępstwo materialne (skutkiem jest co najmniej usiłowanie samobójstwa). Ponieważ samobójstwo nie jest czynem zabronionym, nie stosuje się tu ogólnych przepisów o pomocnictwie.

4. Nieumyślne spowodowanie śmierci (Art. 155 KK)

Wynika z niezachowania ostrożności (działanie przez lekkomyślność lub niedbalstwo).

5. Przestępstwa aborcyjne (Art. 152–154 KK)

  • Art. 152 KK: Przerwanie ciąży za zgodą kobiety wbrew przepisom ustawy lub pomocnictwo/nakłanianie do tego.

  • Ważne: Kobieta ciężarna nie ponosi odpowiedzialności karnej za ten czyn.

  • Art. 153 KK: Przerwanie ciąży bez zgody kobiety lub wymuszenie tego przemocą/groźbą.

  • Legalne przerwanie ciąży (Ustawa z 1993 r. + orzecznictwo):

  • Zagrożenie życia lub zdrowia kobiety (stwierdza lekarz).

  • Ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (stwierdza prokurator, dopuszczalne do 12 tygodnia).

  • Typy kwalifikowane: Gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki.

6. Uszczerbek na zdrowiu (Art. 156–157 KK)

  • Ciężki uszczerbek (Art. 156 KK):

  • Postacie: Pozbawienie wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, inne ciężkie kalectwo, ciężka choroba nieuleczalna/długotrwała, choroba realnie zagrażająca życiu.

  • Rozszerzenie (nowelizacja 2023): Trwałe, istotne zeszpecenie, wycięcie/infibulacja narządu płciowego.

  • Formy: Umyślna, nieumyślna oraz zbrodnia z winy mieszanej (ciężki uszczerbek, którego następstwem jest śmierć człowieka).

  • Średni uszczerbek (Art. 157 § 1 KK): Naruszenie czynności narządu lub rozstrój zdrowia trwający powyżej 7 dni. Ścigane z oskarżenia publicznego (chyba że pokrzywdzony to osoba najbliższa – wtedy na wniosek).

  • Lekki uszczerbek (Art. 157 § 2 KK): Poniżej 7 dni. Ścigane z oskarżenia prywatnego.

  • Art. 157a KK: Uszkodzenie ciała dziecka poczętego (nie karze się matki; lekarz nie odpowiada, jeśli działał w celu uchylenia niebezpieczeństwa dla życia/zdrowia kobiety lub dziecka).

7. Bójka i pobicie (Art. 158–159 KK)

Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu narażające na bezpośrednie niebezpieczeństwo.

  • Bójka: Starcie min. 3 osób, gdzie każdy występuje w podwójnej roli: atakującego i broniącego się.

  • Pobicie: Min. 2 osoby czynnie występują przeciwko innej osobie (wyraźny podział ról na napastników i ofiarę).

  • Odpowiedzialność: Karalny jest sam udział, jeśli naraża on na utratę życia lub uszczerbek. Następstwa (ciężki uszczerbek, śmierć) są objęte winą mieszaną.

  • Użycie niebezpiecznego przedmiotu (Art. 159 KK): Bójka/pobicie z użyciem broni palnej, noża itp. – jest to przestępstwo formalne (bezskutkowe).

8. Narażenie na niebezpieczeństwo

  • Art. 160 KK: Narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku. Typ kwalifikowany dotyczy gwaranta (osoby mającej prawny obowiązek opieki).

  • Art. 161 KK: Narażenie na zarażenie wirusem HIV (bezpośrednie narażenie) lub inną chorobą zakaźną/weneryczną.

  • Art. 162 KK (Nieudzielenie pomocy): Powszechny obowiązek udzielenia pomocy osobie w położeniu grożącym śmiercią/ciężkim uszczerbkiem.

  • Wyłączenie odpowiedzialności: Jeśli udzielenie pomocy narażałoby ratującego lub inną osobę na utratę życia/ciężki uszczerbek. Obawa o zniszczenie mienia lub lekką chorobę nie zwalnia z obowiązku.

II. Przestępstwa narkotykowe (Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii)

  • Ustawa kryminalizuje m.in. posiadanie, wytwarzanie, wprowadzania do obrotu środków odurzających, psychotropowych i nowych substancji psychoaktywnych.

  • Art. 62a: Przewiduje możliwość umorzenia postępowania przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa, przy posiadaniu nieznacznej ilości na własny użytek (przesłanki: niska szkodliwość społeczna, niecelowość karania).

III. Przestępstwa przeciwko wolności (Rozdział XXIII KK)

1. Pozbawienie wolności (Art. 189 KK)

  • Dotyczy wolności fizycznej (swobody zmiany miejsca przebywania).

  • Formy: Zamknięcie w pomieszczeniu, związanie, odebranie kul inwalidzkich (ale nie samo utrudnianie ruchu np. przez zabranie laski).

  • Może być popełnione przez zaniechanie (np. kierowca, który nie zatrzymuje się na żądanie pasażera).

  • Typy kwalifikowane: Pozbawienie wolności trwające powyżej 7 dni, ze szczególnym udręczeniem (zbrodnia), wobec osoby nieporadnej.

2. Handel ludźmi (Art. 115 § 22 KK - definicja)

Złożone przestępstwo obejmujące werbowanie, transport, przekazywanie z użyciem przemocy, podstępu, wyzyskania błędu lub krytycznego położenia.

  • Cel: Wyzysk (prostytucja, praca przymusowa, żebractwo, handel organami).

3. Groźba karalna i Stalking

  • Groźba karalna (Art. 190 KK): Grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę danej osoby lub jej najbliższych.

  • Warunek: Wzbudzenie u ofiary uzasadnionej obawy, że groźba zostanie spełniona.

  • Uporczywe nękanie – Stalking (Art. 190a KK):

  • Uporczywe nękanie wzbudzające poczucie zagrożenia, poniżenia lub naruszające prywatność (np. nękanie telefonami, SMS-ami).

  • Kradzież tożsamości (podszywanie się pod inną osobę w celu wyrządzenia szkody).

  • Typ kwalifikowany: Gdy następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie.

4. Zmuszanie (Art. 191 KK)

  • Stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej w celu wymuszenia określonego działania, zaniechania lub znoszenia.

  • Groźba bezprawna: Pojęcie szersze niż groźba karalna. Obejmuje też groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej lub wszczęcia postępowania karnego (jeśli celem nie jest ochrona naruszonego prawa).

  • Utrudnianie korzystania z lokalu (Art. 191 § 1a KK): Penalizacja działań tzw. "czyścicieli kamienic" (odcinanie mediów, wyjmowanie okien).

5. Naruszenie miru domowego (Art. 193 KK)

Wdarcie się do cudzego domu, lokalu lub ogrodzonego terenu, albo nieopuszczenie go wbrew żądaniu osoby uprawnionej.

IV. Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania (Rozdział XXIV KK)

  • Dyskryminacja wyznaniowa (Art. 194 KK).

  • Złośliwe przeszkadzanie (Art. 195 KK): W publicznym wykonywaniu aktu religijnego, nabożeństwie lub pogrzebie.

  • Obraza uczuć religijnych (Art. 196 KK): Publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej lub miejsca kultu. Jest to przestępstwo materialne (skutek: obraza uczuć co najmniej dwóch osób).

V. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (Rozdział XXV KK)

1. Zgwałcenie (Art. 197 KK)

  • Nowa definicja (po nowelizacji z 2024 r.): Kluczowym elementem jest brak zgody ofiary.

  • Obejmuje: Doprowadzenie do obcowania płciowego (waginalne, analne, oralne) lub innej czynności seksualnej (np. pieszczoty, masturbacja).

  • Małżeństwo nie wyklucza zgwałcenia (nie ma prawnego obowiązku znoszenia niechcianych zachowań seksualnych).

  • Typy kwalifikowane: Zgwałcenie zbiorowe, ze szczególnym okrucieństwem, wobec małoletniego <15 lat, kazirodcze, z użyciem broni, nagrywanie czynu.

  • Zgwałcenie ze skutkiem śmiertelnym: Zbrodnia (kara od 8 lat do dożywocia).

2. Wykorzystanie bezradności i zależności

  • Art. 198 KK: Seksualne wykorzystanie bezradności (np. upojenie alkoholowe, sen) lub niepoczytalności ofiary.

  • Art. 199 KK: Nadużycie stosunku zależności (np. szef-podwładny) lub krytycznego położenia.

3. Przestępstwa pedofilskie

  • Art. 200 KK (Czyn lubieżny): Obcowanie płciowe lub inna czynność seksualna z małoletnim poniżej 15 lat. Wiek ten jest granicą bezwzględnej ochrony (tzw. wiek zgody).

  • Art. 200a KK (Grooming):

  • Nawiązywanie kontaktu teleinformatycznego z małoletnim <15 lat w celu seksualnym (zmierzanie do spotkania).

  • Składanie propozycji seksualnych przez internet.

  • Art. 200b KK: Publiczne propagowanie lub pochwalanie zachowań pedofilskich.

4. Inne przestępstwa obyczajowe

  • Kazirodztwo (Art. 201 KK): Obcowanie płciowe między wstępnymi, zstępnymi, rodzeństwem (również adopcyjnym).

  • Pornografia (Art. 202 KK): Karalne jest m.in. prezentowanie pornografii osobie, która sobie tego nie życzy (narzucanie odbioru), oraz każda forma pornografii z udziałem małoletnich.

  • Przestępstwa około-prostytucyjne (Art. 203-204 KK):

  • Zmuszanie do prostytucji.

  • Stręczycielstwo (nakłanianie).

  • Kuplerstwo (ułatwianie dla korzyści majątkowej).

  • Sutenerstwo (czerpanie korzyści z cudzej prostytucji).

VI. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece (Rozdział XXVI KK)

1. Bigamia (Art. 206 KK)

Zawarcie małżeństwa przez osobę już pozostającą w ważnym związku małżeńskim. Przestępstwo nie jest trwałe (dokonuje się w momencie zawarcia drugiego ślubu).

2. Znęcanie się (Art. 207 KK)

  • Fizyczne lub psychiczne znęcanie się nad osobą najbliższą, zależną lub nieporadną.

  • Znamiona: Zadawanie bólu, cierpień moralnych, poniżanie, głodzenie. Z reguły działanie powtarzalne, choć możliwe jednorazowe (jeśli intensywne i rozciągnięte w czasie).

  • Typy kwalifikowane: Znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem lub doprowadzenie ofiary do targnięcia się na własne życie.

3. Rozpijanie małoletniego (Art. 208 KK)

Dostarczanie alkoholu, ułatwianie spożycia lub nakłanianie małoletniego (poniżej 18 lat) do picia. Wymaga działania mogącego doprowadzić do przyzwyczajenia (zazwyczaj wielokrotność).

4. Niealimentacja (Art. 209 KK)

Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego.

  • Próg karalności: Zaległość równa co najmniej równowartości 3 świadczeń okresowych lub opóźnienie min. 3 miesiące (przy świadczeniach nieokresowych).

  • Możliwość uniknięcia kary przez "czynny żal" (uregulowanie zaległości w określonym czasie).

5. Porzucenie i Uprowadzenie

  • Porzucenie (Art. 210 KK): Pozostawienie osoby, nad którą sprawuje się opiekę (dziecko <15 lat, osoba nieporadna) bez pomocy, wbrew obowiązkowi troski.

  • Uprowadzenie rodzicielskie (Art. 211 KK): Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego wbrew woli osoby powołanej do opieki.

  • Uwaga: Rodzic może być sprawcą tego przestępstwa tylko wtedy, gdy jego władza rodzicielska została ograniczona, zawieszona lub odebrana.

6. Nielegalna adopcja (Art. 211a KK)

Organizowanie adopcji wbrew przepisom ustawy (np. z pominięciem procedur, "na własną rękę" dla zysku). Karalna jest też zgoda rodzica biologicznego na adopcję w zamian za korzyść majątkową.

prawo_karne_w #sem03 #wyklad #prawo_karne