Przejdź do treści

Instytucje Związane z Wykonywaniem i Darowaniem Kary oraz Środki Zabezpieczające

1. Warunkowe Przedterminowe Zwolnienie (Art. 77 k.k.)

Jest to trzecia (obok warunkowego umorzenia i zawieszenia) instytucja probacyjna. Polega na poddaniu sprawcy próbie po odbyciu części kary izolacyjnej. Ma funkcję dyscyplinującą (motywacja do poprawy w zakładzie karnym) oraz humanitarną.

Przesłanki formalne (Czas odbycia kary)

Podstawowym warunkiem jest odbycie przez skazanego określonej części orzeczonej kary.

Kategoria sprawcy / Rodzaj kary Wymagany okres odbycia kary (minimum)
Zasada ogólna Co najmniej połowa kary
Recydywa podstawowa Co najmniej 2/3 kary
Multirecydywa (specjalna wielokrotna) Co najmniej 3/4 kary
Sprawcy utrudniający wykonanie kary Co najmniej 3/4 kary
Kara 25 lat pozbawienia wolności Po odbyciu 15 lat
Dożywocie Po odbyciu 30 lat

Uwaga: Sąd w wyroku może zaostrzyć te kryteria, wyznaczając surowsze progi czasowe (np. możliwość zwolnienia dopiero po odbyciu 80% kary).

Bezwzględne dożywocie (Nowelizacja 2022)

Zgodnie z nowymi przepisami (art. 77 § 3 i 4 k.k.), sąd może orzec zakaz warunkowego zwolnienia w przypadku kary dożywotniego pozbawienia wolności.

  • Dotyczy: Przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu, wolności seksualnej, bezpieczeństwu powszechnemu lub o charakterze terrorystycznym.

  • Przesłanka: Charakter czynu i cechy sprawcy wskazują, że jego wolność stanowi trwałe niebezpieczeństwo dla społeczeństwa.

  • Kontrowersje: Przepis ten jest krytykowany jako niezgodny z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (naruszenie art. 3 EKPC – zakaz nieludzkiego traktowania, brak "prawa do nadziei") oraz art. 40 Konstytucji RP.

Okres próby

Warunkowe zwolnienie nie kończy kary definitywnie – następuje okres próby.

  • Zasada: Czas pozostały do odbycia kary.

  • Limity: Nie krócej niż 2 lata, nie dłużej niż 5 lat.

  • Multirecydywiści: Minimum 3 lata.

  • Kara 25 lat: Stały okres próby – 10 lat.

  • Dożywocie: Stały okres próby – 10 lat.

Odwołanie warunkowego zwolnienia

  • Obligatoryjne: Jeśli w okresie próby zwolniony popełni przestępstwo umyślne, za które orzeczono karę pozbawienia wolności bez zawieszenia.

  • Fakultatywne (Sąd może): Rażące naruszanie porządku prawnego, uchylanie się od dozoru/obowiązków.

  • Skutek: Powrót do zakładu karnego. Okresu spędzonego na wolności nie zalicza się na poczet kary. Ponowne zwolnienie możliwe najwcześniej po roku (przy dożywociu po 5 latach).

2. System Dozoru Elektronicznego (SDE) i Kary Zastępcze

Dozór Elektroniczny

Obecnie uregulowany w Kodeksie Karnym Wykonawczym (art. 43la k.k.w.).

  • Dotyczy kar pozbawienia wolności nieprzekraczających 1 roku i 6 miesięcy.

  • Jest to forma odbywania kary wolnościowej (w domu), a nie środek karny.

Kary Zastępcze

Mechanizm stosowany, gdy egzekucja kary zasadniczej jest nieskuteczna.

  1. Nieuieszczona Grzywna:

  2. Egzekucja komornicza.

  3. Zamiana na pracę społecznie użyteczną (za zgodą skazanego).

  4. Ostateczność: Zastępcza kara pozbawienia wolności (według przelicznika stawek dziennych).

  5. Kara Ograniczenia Wolności:

  6. W przypadku uchylania się od pracy społecznej, sąd zamienia ją na zastępczą karę pozbawienia wolności.

3. Prawo Łaski

  • Podstawa: Art. 139 Konstytucji RP.

  • Organ: Wyłączna kompetencja Prezydenta RP.

  • Charakter: Akt indywidualny (dotyczy konkretnej osoby), w przeciwieństwie do generalnej amnestii czy abolicji.

  • Cel: Względy humanitarne (wiek, zdrowie, sytuacja rodzinna), a nie korygowanie wyroków sądowych czy polityki karnej. Łagodzi skutki skazania, gdy ich dalsze utrzymywanie byłoby nadmiernie surowe.

4. Środki Zabezpieczające (Art. 93a k.k.)

Nie są karą (brak elementu potępienia moralnego). Ich celem jest leczenie i ochrona społeczeństwa przed niebezpieczeństwem. Stosowane w oparciu o kryterium zagrożenia, a nie winy.

Rodzaje środków (Art. 93a § 1 k.k.):

  1. Elektroniczna kontrola miejsca pobytu.

  2. Terapia (np. farmakologiczna przy zaburzeniach preferencji seksualnych).

  3. Terapia uzależnień (odwyk).

  4. Pobyt w zakładzie psychiatrycznym (najbardziej izolacyjny środek).

Zasady stosowania:

  • Konieczność: Tylko gdy inne środki są niewystarczające.

  • Czas trwania: Nieoznaczony (bezterminowy). Sąd uchyla środek, gdy ustanie przyczyna jego stosowania.

  • Adresaci: Sprawcy niepoczytalni, o ograniczonej poczytalności, sprawcy przestępstw seksualnych z zaburzeniami, osoby z zaburzeniami osobowości stwarzające wysokie ryzyko.

Ustawa o "Bestiach" (2013)

Odrębna regulacja dotycząca osób stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej (KOZZD w Gostyninie). Jest to forma izolacji cywilnej po odbyciu kary więzienia (formalnie poza Kodeksem Karnym, ale funkcjonalnie zbliżona).

5. Przedawnienie (Instytucja Dawności)

Stan, w którym z upływem czasu ustaje możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej lub wykonania kary.

A. Przedawnienie karalności (Ścigania) - Art. 101 k.k.

Okresy, po których nie można wszcząć postępowania lub wydać wyroku skazującego.

Rodzaj przestępstwa Okres przedawnienia (od popełnienia czynu)
Zbrodnia zabójstwa 40 lat
Inna zbrodnia 20 lat
Występek (> 5 lat więzienia) 15 lat
Występek (> 3 lata więzienia) 10 lat
Pozostałe występki 5 lat
Przestępstwa prywatnoskargowe 1 rok od dowiedzenia się o sprawcy (max 3 lata od czynu)

Ochrona małoletnich: W przypadku przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu, wolności seksualnej na szkodę małoletniego, przedawnienie nie może nastąpić przed ukończeniem przez ofiarę 40. roku życia.

B. Przedawnienie Wyrokowania

Jeśli w okresie przedawnienia ścigania wszczęto postępowanie, okres ten ulega wydłużeniu o 10 lat (dla zbrodni i ciężkich występków) lub 5 lat (dla pozostałych).

C. Przedawnienie Wykonania Kary (Art. 103 k.k.)

Liczone od uprawomocnienia się wyroku skazującego.

  • 30 lat: Kara pozbawienia wolności > 5 lat lub surowsza.

  • 15 lat: Kara pozbawienia wolności do 5 lat.

  • 10 lat: Inna kara (grzywna, ograniczenie wolności).

Wyłączenia przedawnienia (Zbrodnie nieprzedawnialne)

Przepisów o przedawnieniu nie stosuje się do:

  1. Zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych.

  2. Umyślnego zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, znęcania się popełnionego przez funkcjonariusza publicznegow związku ze służbą.

  3. Najcięższych przestępstw seksualnych wobec małoletnich (zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem, art. 105 k.k.).

6. Zatarcie Skazania

Instytucja polegająca na uznaniu skazania za niebyłe (fikcja prawna niekaralności). Wpis usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego (KRK).

Terminy zatarcia (z mocy prawa):

  • Kara z warunkowym zawieszeniem: 6 miesięcy od pomyślnego zakończenia okresu próby (Transkrypt podaje "rok", jednak zgodnie z art. 76 § 1 k.k. obecnie jest to 6 miesięcy, historycznie był rok. Należy trzymać się aktualnego stanu prawnego lub kontekstu wykładu, jeśli wykładowca operuje starym terminem. W notatce przyjęto wersję z wykładu: 1 rok).

  • Kara pozbawienia wolności:

  • Z mocy prawa: 10 lat od wykonania kary.

  • Na wniosek skazanego (Sąd): Możliwe po 5 latach (przy wzorowym zachowaniu).

  • Dożywocie: 10 lat od uznania kary za wykonaną, darowania lub przedawnienia.

  • Ograniczenie wolności: 3 lata od wykonania.

  • Grzywna: 1 rok od wykonania.

Wyłączenie zatarcia

Nie podlegają zatarciu skazania na karę pozbawienia wolności bez zawieszenia za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości, jeżeli pokrzywdzonym był małoletni poniżej 15 lat (Art. 106a k.k. – tzw. przestępstwa pedofilskie).

Zasada jednoczesności (Art. 108 k.k.)

Jeżeli sprawca był skazany za wiele przestępstw, zatarcie żadnego ze skazań nie może nastąpić, dopóki nie zostaną spełnione warunki do zatarcia wszystkich skazań.

prawo_karne_w #sem03 #wyklad #prawo_karne