Rola biegłego sądowego
Biegły sądowy to specjalista powołany przez organ uprawniony (sąd, prokurator, policja) w celu pomocy w ocenie faktów, okoliczności oraz materiału dowodowego wymagającego wiedzy specjalistycznej, której nie posiadają osoby prowadzące postępowanie. Biegły dostarcza fachowej wiedzy niezbędnej do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. **Nie jest stroną procesu, lecz jego bezstronnym pomocnikiem. Jego opinia nie jest wiążąca dla sądu, ale stanowi istotny element materiału dowodowego, podlegający swobodnej ocenie.
Funkcje
- Poznawcza: Biegły dostarcza wiadomości specjalistyczne, które są niezbędne dla organu prowadzącego postępowanie (np. sądu, prokuratury) do zrozumienia i prawidłowej oceny złożonych zagadnień, wykraczających poza ogólną wiedzę prawniczą i życiową. Pozwala to na ustalenie stanu faktycznego wymagającego specjalistycznej analizy.
- Dowodowa: Opinia biegłego stanowi jeden ze środków dowodowych w postępowaniu. Jest to pisemne lub ustne przedstawienie wyników badań i wniosków biegłego, które sąd bierze pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia, na równi z innymi dowodami.
- Pomocnicza: Biegły pomaga w ocenie śladów i dowodów zebranych w sprawie, przedstawiając ich interpretację z punktu widzenia swojej specjalistycznej dziedziny. Ułatwia to organowi procesowemu zrozumienie znaczenia technicznego, naukowego czy medycznego konkretnych dowodów.
Zadania
- Sporządzanie opinii: Jest to podstawowe zadanie biegłego, polegające na analizie materiału dowodowego i sformułowaniu pisemnej opinii zawierającej odpowiedzi na pytania postawione przez organ zlecający. Opinia musi być rzetelna, jasno uzasadniona i oparta na najnowszej wiedzy specjalistycznej.
- Stawienie się w sądzie: W przypadku wątpliwości lub potrzeby wyjaśnienia treści opinii, biegły może zostać wezwany do sądu na rozprawę w celu ustnego uzupełnienia lub wyjaśnienia swojej opinii, a także odpowiedzi na pytania stron lub sądu.
- Formułowanie opinii w jego kompetencji: Biegły ma obowiązek ściśle trzymać się swojej specjalistycznej wiedzy i nie wypowiadać się na tematy wykraczające poza jego zakres kompetencji ani na kwestie prawne, które zastrzeżone są dla sądu.
Biegły ponosi odpowiedzialność karną (np. za fałszywą opinię), dyscyplinarną (za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków), cywilną (za szkody wyrządzone na skutek błędu w opinii), oraz zawodową (np. utratę uprawnień do pełnienia funkcji biegłego).
Zasady pracy biegłego
- Niezależność: Biegły powinien być niezależny od stron procesu, organu zlecającego opinię oraz jakichkolwiek nacisków zewnętrznych. Jego opinia musi być obiektywna i bezstronna.
- Obiektywizm: Biegły ma obowiązek dążyć do prawdy materialnej i przedstawiać wnioski oparte wyłącznie na obiektywnych wynikach badań, bez względu na to, czy są one korzystne dla którejkolwiek ze stron.
- Rzetelność: Opinia biegłego musi być sporządzona z należytą starannością, w oparciu o aktualną wiedzę naukową i metodykę. Biegły powinien dbać o wysoką jakość swojej pracy, dokładność badań i jasność przedstawianych wniosków.
- Ograniczenia do wiedzy specjalnej: Biegły może formułować wnioski wyłącznie w zakresie swojej specjalistycznej wiedzy. Nie powinien wypowiadać się na tematy prawne, moralne czy inne, które nie należą do jego kompetencji.
Biegły a rzeczoznawca
| Biegły | Rzeczoznawca | |
|---|---|---|
| Powoływany przez | Przez organ uprawniony do prowadzenia postępowania (np. sąd, prokurator, policja, organy administracji publicznej). | Przez osobę prywatną, podmiot gospodarczy lub instytucję, zazwyczaj na ich zlecenie. |
| Proces | Uczestniczy w procesie sądowym (karnym, cywilnym, administracyjnym) lub postępowaniu przygotowawczym. | Działa poza procesem sądowym, najczęściej w obrocie gospodarczym, ubezpieczeniowym lub w sporach pozasądowych. |
| Opinie | Jego opinie mają charakter dowodowy i są traktowane jako oficjalny środek dowodowy w postępowaniu. | Jego opinie są zazwyczaj prywatnymi ekspertyzami, mogą służyć jako podstawa do roszczeń, negocjacji lub oceny, ale nie mają mocy dowodowej w procesie bez dodatkowego uznania przez sąd. |