Miejsce zdarzenia, dowody i zasady

Cel kryminalistyki to odtwarzanie przebiegu zdarzeń. Ma charakter techniczno - praktyczny, co oznacza, że zajmuje się zbieraniem, analizowaniem i interpretowaniem śladów materialnych w celu ustalenia faktów dotyczących przestępstwa.

Zbieranie dowodów

Każdy dowód powinien być:
zabezpieczony – Oznacza to podjęcie wszelkich działań, aby zapobiec jego zniszczeniu, utracie, zmianie lub celowemu zniekształceniu. Zabezpieczenie może obejmować umieszczenie w odpowiednich opakowaniach, sporządzenie protokołu i przekazanie do dalszych badań.
opisany – Szczegółowy opis dowodu obejmuje jego rodzaj, położenie, stan, cechy charakterystyczne, sposób zabezpieczenia oraz kontekst, w jakim został znaleziony. Opis musi być precyzyjny, aby umożliwić identyfikację i odtworzenie sytuacji.
bez kontaminacji – Kontaminacja to zanieczyszczenie dowodu obcymi substancjami lub materiałem genetycznym, pochodzącym np. od personelu pracującego na miejscu zdarzenia. Aby jej uniknąć, należy stosować rękawiczki, maski, odzież ochronną i odpowiednie narzędzia.
Ślad to każda zmiana w otoczeniu powstała w wyniku zdarzenia o charakterze przestępczym, niosąca o nim informacje. Może to być odcisk palca, plama krwi, ślad opony, złamana gałąź czy odrzucony przedmiot.
Stan miejsca zdarzenia odzwierciedla to zdarzenie. Układ przedmiotów, rodzaj i rozmieszczenie śladów stanowią "niemego świadka" i pozwalają na rekonstrukcję wydarzeń.

Zasady pracy na miejscu zdarzenia

Bezpieczeństwo: Przede wszystkim ratowanie życia i zdrowia. Priorytetem jest udzielenie pomocy poszkodowanym oraz zapewnienie bezpieczeństwa osobom prowadzącym działania, np. przez sprawdzenie zagrożeń (chemicznych, strukturalnych, obecności sprawców).
Izolacja: Odizolowanie od dostępu osób nieuprawnionych. Polega na wytyczeniu strefy ochronnej, zabezpieczeniu jej taśmą i pilnowaniu, aby nikt poza uprawnionymi służbami nie wszedł na obszar miejsca zdarzenia, co zapobiega zniszczeniu lub zanieczyszczeniu dowodów.
Niezmienność: Nie należy modyfikować, ruszać, ani zmieniać nic na miejscu zdarzenia do czasu zakończenia czynności. Wszystko powinno pozostać w pierwotnym stanie, zanim zostanie dokładnie udokumentowane fotograficznie, szkicem i opisowo.
Minimalizacja: Tylko konieczna ingerencja. Działania na miejscu zdarzenia powinny być ograniczone do absolutnego minimum, aby nie wpływać na potencjalne ślady i dowody. Każdy ruch czy zmiana powinny być uzasadnione i udokumentowane.
Dokumentowanie: Wszystko musi być udokumentowane przed poruszeniem. Każdy ślad, każdy przedmiot, jego położenie i stan muszą zostać dokładnie zarejestrowane (fotografia, szkic, opis) zanim zostaną zebrane lub przeniesione.
Kompletność: Nie zakładamy, że coś jest nieistotne. Wszystkie, nawet z pozoru błahe ślady czy przedmioty, powinny być traktowane jako potencjalnie ważne i zabezpieczone. Ich znaczenie może zostać ujawnione dopiero w późniejszej fazie śledztwa.
Łańcucha dowodowego: Wszystko musi być opisane, zebrane, zabezpieczone i prawidłowo przekazane. Łańcuch dowodowy (chain of custody) to udokumentowana historia każdego dowodu od momentu jego znalezienia, przez zabezpieczenie, transport, analizę, aż po przedstawienie w sądzie. Zapewnia to wiarygodność i integralność dowodu.
Współpraca i komunikacja: Współpraca policji, prokuratury i techników. Skuteczna praca na miejscu zdarzenia wymaga płynnej wymiany informacji i koordynacji działań pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi służbami.
Obiektywizm: Bez uprzedzeń i pochopnych wniosków. Śledczy powinni podchodzić do miejsca zdarzenia z otwartym umysłem, analizując wyłącznie fakty i unikając tworzenia teorii przed zebraniem i oceną wszystkich dostępnych dowodów.

Etapy pracy:

Oględziny ogólne: Pierwsze, wstępne rozeznanie się w sytuacji. Obejmuje ogólne spojrzenie na miejsce zdarzenia, jego granice, rodzaj, rozplanowanie, potencjalne punkty wejścia/wyjścia oraz wstępne zlokalizowanie najważniejszych śladów.
Oględziny szczegółowe: Systematyczne i metodyczne badanie miejsca zdarzenia, centymetr po centymetrze. Celem jest wykrycie, opisanie, udokumentowanie i zabezpieczenie wszystkich śladów kryminalistycznych.
Dokumentacja: Tworzenie trwałego zapisu miejsca zdarzenia i znalezionych śladów za pomocą różnych technik (fotografia, szkic, opis), co stanowi podstawę do późniejszej analizy i odtworzenia przebiegu wydarzeń.

Konsekwencje nieprzestrzegania zasad:

Utrata śladów: Np. przez zadeptanie, usunięcie, spłukanie przez deszcz (gdy nie zabezpieczono miejsca).
Kontaminacja śladów biologicznych: Przeniesienie materiału biologicznego (np. DNA) z jednej osoby na ślad, co może prowadzić do błędnej identyfikacji sprawcy.
Zniekształcenie układu miejsca zdarzenia: Przestawienie przedmiotów, naruszenie pierwotnego ułożenia śladów, co uniemożliwia dokładną rekonstrukcję wydarzeń.
Podważanie dowodów: Brak przestrzegania zasad pracy na miejscu zdarzenia może sprawić, że zebrane dowody zostaną uznane za niewiarygodne lub nielegalne w procesie sądowym.

Dokumentowanie miejsca zdarzenia

Celem dokumentacji jest stworzenie trwałego i wiernego opisu miejsca zdarzenia, który będzie mógł być wykorzystany w każdej fazie postępowania.

Cele:

Zachowanie informacji: Utrwalenie wszystkich istotnych danych o miejscu zdarzenia, które w naturalny sposób ulegają zniszczeniu lub zmianie wraz z upływem czasu.
Opisanie charakterystyki: Przedstawienie szczegółowego obrazu miejsca, jego specyfiki, położenia, rozmiarów, warunków oraz wzajemnych relacji między obiektami i śladami.
Zachowanie transparentności: Zapewnienie, że działania służb na miejscu zdarzenia były rzetelne, metodyczne i obiektywne, co jest kluczowe dla legalności i wiarygodności dowodów.

Typy dokumentacji:

Opisowa: Szczegółowy, pisemny opis miejsca zdarzenia i wszystkich znalezionych śladów. Zawiera informacje o:
Pogoda, temperatura: Warunki atmosferyczne, które mogą mieć wpływ na trwałość śladów (np. deszcz, śnieg, wiatr, wysoka temperatura).
Opis miejsca i przedmiotów: Dokładne dane o lokalizacji, rodzaju obiektu (np. pomieszczenie, teren otwarty), jego stanie (uszkodzenia, brud, porządek) oraz o wszystkich znajdujących się tam przedmiotach, ich położeniu i wyglądzie.
Fotograficzna: Zbiór zdjęć obrazujących układ przestrzenny miejsca zdarzenia i jego detali.
Fotografia ogólna: Przedstawia cały obszar miejsca zdarzenia z kilku perspektyw, pokazując jego otoczenie i ogólny układ (np. układ pomieszczenia, fragment ulicy).
Fotografia kierunkowa: Ukazuje wzajemne relacje między obiektami i śladami, często z oznaczeniami kierunków, odległości czy skali. Pomaga zrozumieć kontekst i położenie poszczególnych elementów względem siebie.
Fotografia szczegółowa: Zdjęcia poszczególnych śladów i przedmiotów z bliska, często z użyciem skali, aby uwidocznić ich charakterystyczne cechy.
Szkicowa: Graficzna reprezentacja układu miejsca zdarzenia, często wykonana ręcznie na miejscu.
Odręczny: Pierwszy, wstępny szkic wykonany na miejscu, zawierający podstawowe pomiary i lokalizacje.
Techniczny: Dokładny szkic wykonany na podstawie pomiarów, z zachowaniem proporcji i oznaczeń, często w skali, przedstawiający rozmieszczenie istotnych elementów i śladów.
Plan miejsca: Szczegółowy rysunek planimetryczny (z góry), często zawierający rzut, przekroje oraz szczegółowe opisy poszczególnych śladów.
Wideo: Szczególnie przydatne przy dużych, otwartych przestrzeniach lub skomplikowanych miejscach zdarzeń. Pozwala na płynne przedstawienie kontekstu i detali, oddając przestrzenną ciągłość i perspektywę.

Zasady dokumentacji:

Wierności: Dokumentacja musi wiernie odzwierciedlać rzeczywisty stan miejsca zdarzenia w momencie wykonywania czynności.
Kompletności: Dokumentacja powinna obejmować wszystkie istotne aspekty miejsca zdarzenia i wszystkie znalezione ślady.
Chronologii: Kolejność wykonywania czynności dokumentacyjnych powinna być logiczna i odzwierciedlać postęp pracy.
Czytelności: Dokumenty powinny być jasne, zrozumiałe i nie pozostawiać miejsca na dwuznaczne interpretacje.
Przejrzystości: Sposób prezentacji informacji powinien ułatwiać szybkie zapoznanie się z treścią i lokalizację poszczególnych danych.
Obiektywizmu: Dokumentacja powinna być wolna od subiektywnych opinii czy interpretacji, skupiając się na faktach.
Współdziałania: Proces dokumentacji często wymaga współpracy kilku osób, np. jednej wykonującej zdjęcia, drugiej mierzącej, trzeciej sporządzającej opis.
Integralności: Wszystkie elementy dokumentacji (zdjęcia, szkice, opis) powinny tworzyć spójną całość, wzajemnie się uzupełniając i potwierdzając.

Funkcje dokumentacji:

Analiza biegłych: Stanowi podstawę do pracy specjalistów z różnych dziedzin (np. medycyna sądowa, balistyka), którzy na jej podstawie mogą przeprowadzać ekspertyzy i wydawać opinie.
Rekonstrukcja: Umożliwia odtworzenie przebiegu wydarzeń, ruchów sprawców i ofiar, a także sekwencji zdarzeń na podstawie utrwalonych śladów i ich wzajemnego położenia.
Weryfikacja zeznań: Pozwala na porównanie wersji wydarzeń przedstawionych przez świadków i podejrzanych z obiektywnym obrazem miejsca zdarzenia.
Ocena sądowa: Stanowi kluczowy materiał dowodowy w procesie sądowym, pozwalając sędziom i ławnikom na zrozumienie faktów i okoliczności zdarzenia.
Porównanie z innymi zdarzeniami: Może służyć do analizy modus operandi sprawców, identyfikacji seryjnych przestępstw lub porównywania śladów z bazami danych.

Błędy śledcze

Błędy śledcze można podzielić na:

Poznawcze: psychologiczne – Wynikają z ograniczeń ludzkiego postrzegania, rozumowania i procesów myślowych. Mogą to być np. błędy atrybucji (przypisywanie cech nieadekwatnie), efekt potwierdzenia (szukanie dowodów potwierdzających początkową tezę), czy błędy wynikające ze schematów poznawczych.
Techniczne i kryminalistyczne – Związane z niewłaściwym zastosowaniem technik kryminalistycznych, błędnym zabezpieczeniem śladów, niewłaściwą interpretacją wyników badań laboratoryjnych lub niedostatecznym wyposażeniem.
Komunikacyjne: interakcje między podmiotami – Powstają w wyniku problemów w przepływie informacji, braku współpracy, niejasnych poleceń, błędnej interpretacji komunikatów między różnymi służbami (policja, prokuratura, biegli).
Dowodowe – Dotyczą niewłaściwego zbierania, przechowywania, analizowania lub przedstawiania dowodów, co może prowadzić do ich utraty ważności, kontaminacji lub błędnej oceny.

Źródła błędów:

Brak wiedzy – Niewystarczające przeszkolenie, brak znajomości procedur lub aktualnych technik kryminalistycznych.
Stres – Wysoki poziom stresu podczas pracy na miejscu zdarzenia może prowadzić do pośpiechu, pominięcia ważnych czynności lub błędnych decyzji.
Uprzedzenia – Subiektywne podejście, wcześniejsze wyrobione opinie na temat sprawcy lub ofiary, które mogą wpływać na obiektywną ocenę dowodów.
Presja czasu – Poczucie konieczności szybkiego rozwiązania sprawy lub zakończenia czynności na miejscu zdarzenia, co może skutkować niedokładnością.
Automatyzm – Wykonywanie czynności w sposób rutynowy, bez zastanowienia, co może prowadzić do pomijania niestandardowych, ale istotnych śladów.

kryminalistyka_w #sem03 #wyklad #kryminalistyka