Definicja ofiary
Ofiara to osoba fizyczna lub prawna, która doznała szkody fizycznej, psychicznej, majątkowej lub materialnej w wyniku przestępstwa.
Rodzaje ofiar
- Bezpośrednie - dotknięte działaniem sprawcy
- Pośrednie - osoby bliskie ofiar, świadkowie
- Przypadkowe - nie będące celem przestępstwa
- Zbiorowe/etniczne - ofiary dyskryminacji
Wtórna wiktymizacja
Dodatkowe cierpienie ofiary spowodowane niewłaściwym traktowaniem przez instytucje lub media.
Wpływ przestępstwa na ofiarę
- Emocjonalny: strach, smutek, lęk
- Psychiczny: trauma, depresja, PTSD
- Behawioralny: zmiana zachowań, izolacja
- Fizyczny: obrażenia, problemy zdrowotne
- Finansowy: koszty leczenia, straty materialne
Rola ofiary w postępowaniu karnym
- Składanie zawiadomienia o przestępstwie
- Udział w czynnościach śledczych
- Składanie wniosków dowodowych
- Możliwość zaskarżania decyzji organów ścigania
- Występowanie w roli świadka
- Możliwość działania jako oskarżyciel posiłkowy/prywatny
- Prawo do informacji o przebiegu postępowania
- Możliwość żądania naprawienia szkody
Procedura "Niebieskiej Karty"
- Wprowadzona w 1998 roku, uregulowana ustawowo w 2005 roku
- Cel: ochrona i wsparcie ofiar przemocy domowej
- Obejmuje kobiety, mężczyzn i dzieci
- Angażuje różne instytucje:
- Policja
- Ośrodki pomocy społecznej
- Służba zdrowia
- Oświata
- Gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych
- Tworzy zespoły interdyscyplinarne do monitorowania sytuacji
- Problemy: długie procedury, brak skutecznych środków przymusu wobec sprawców, mała liczba miejsc w schroniskach dla ofiar
Kto może stać się ofiarą przestępstwa?
-
Wiek:
-
Dzieci i osoby starsze są najbardziej narażone
- Mają mniejszą zdolność szybkiej oceny sytuacji
-
Są bardziej podatne na manipulację
-
Płeć:
-
Kobiety częściej padają ofiarami, szczególnie przemocy domowej i seksualnej
-
Status społeczny:
-
Osoby o niższym statusie materialnym
- Osoby marginalizowane
-
Osoby, którym trudniej bronić swoich praw
-
Niepełnosprawność:
-
Dotyczy zarówno niepełnosprawności intelektualnej jak i fizycznej
-
Wykształcenie:
-
Osoby mniej wykształcone mają mniejszą świadomość zagrożeń
Teorie wiktymologiczne
-
Teoria ofiary Mendelsona:
-
Niektóre ofiary mogą prowokować sprawcę przez:
- Agresję
- Lekkomyślność
- Prowokacyjną postawę
-
Koncepcja ofiary idealnej (Nils Christie):
-
Społeczeństwo ma tendencję do uznawania za idealne ofiary osób słabych i bezbronnych
- Może prowadzić do uprzedzeń wobec ofiar, które bronią swoich praw
Definicja przestępczości
Złożone zjawisko społeczne zależne od wielu czynników:
- Społecznych
- Psychologicznych
- Ekonomicznych