1. Potrzeba bezpieczeństwa w hierarchii Maslowa
Podstawowe charakterystyki
- Pozycja w hierarchii: Drugi poziom, tuż po potrzebach fizjologicznych
- Znaczenie: Najbardziej podstawowe oczekiwania człowieka związane z chęcią przetrwania
- Wpływ na funkcjonowanie: Determinuje cały kształt funkcjonowania i samopoczucia
Konsekwencje niezaspokojenia potrzeb bezpieczeństwa
- Negatywne stany psychiczne:
- Lęki
- Stres
- Niepokój
- Zaburzenia emocjonalne i psychiczne
- Ograniczenie zdolności rozwoju osobistego
Korzyści ze zaspokojenia potrzeb bezpieczeństwa
- Poczucie stabilności i spokoju
- Kontrola nad własnym życiem
- Możliwość rozwoju relacji społecznych (rodzinnych, zawodowych, społecznych)
- Pozytywny wpływ na:
- Zdolności koncentracji
- Zdolności do nauki
- Zdrowie psychiczne
- Kreatywność i innowacyjność
- Zaangażowanie w pracy
2. Czynniki wpływające na poczucie bezpieczeństwa
2.1 Stabilność środowiska
- Mieszkanie jako dobro społeczne: Pewność dachu nad głową, mieszkanie jako prawo, nie towar
- Przewidywalność dnia codziennego: Ograniczenie strachu przed nieznanym
- Bezpieczne otoczenie: Wolne od przemocy i zagrożeń
2.2 Relacje międzyludzkie
- Wsparcie emocjonalne ze strony:
- Rodziny
- Przyjaciół
- Współpracowników
- Pozytywne interakcje społeczne wzmacniające:
- Poczucie przynależności
- Poczucie akceptacji
2.3 Edukacja i świadomość społeczna
- Wiedza o ochronie siebie i własności
- Umiejętności oceny ryzyka i podejmowania świadomych decyzji
- Kluczowe obszary edukacji:
- Pierwsza pomoc
- Procedury ewakuacyjne
- Zachowanie w sytuacjach kryzysowych
- Ochrona danych osobowych
- Cyberbezpieczeństwo
3. Zróżnicowanie w cyklu życia
Dzieciństwo
- Bezpieczeństwo zapewniane przez opiekunów
- Znaczenie stabilnych, rutynowych zachowań
- Budowanie podstawowego poczucia ochrony
Dorastanie
- Poszukiwanie niezależności
- Rozwój umiejętności radzenia sobie w życiu
- Budowanie pewności co do rozwoju edukacyjnego i zawodowego
Dorosłość
- Determinanty bezpieczeństwa:
- Obowiązki i efekty życia zawodowego
- Role pełnione w rodzinie
- Oczekiwania społeczne
- Kondycja zdrowotna
Starość
- Kluczowe potrzeby:
- Zabezpieczenie finansowe
- Dostęp do opieki zdrowotnej
- Wsparcie ze strony najbliższych
- Główny problem: Samotność (według badań ważniejszy niż problemy zdrowotne czy finansowe)
4. Czynniki społeczno-ekonomiczne
Kryzysy gospodarcze
- Masowa utrata pracy
- Skokowe pogorszenie warunków życia
- Wpływ na wszystkie społeczeństwa niezależnie od poziomu rozwoju
Zmiany demograficzne i migracje
- Wpływ negatywny: Konieczność stałej mobilności dla zapewnienia egzystencji
- Wpływ pozytywny: Migracja poprawiająca bezpieczeństwo finansowe
5. Czynniki psychologiczne
Osobowość i strategie radzenia sobie
- Indywidualne sposoby radzenia sobie ze stresem
- Doświadczenia życiowe, szczególnie traumy
- Wpływ na obawy przed przyszłością
Optymizm i kontrola
- Poczucie kontroli nad własnym życiem
- Pozytywne nastawienie jako czynnik wzmacniający bezpieczeństwo
Technologia i media
- Pozytywny wpływ: Dostęp do informacji, poczucie bycia doinformowanym
- Negatywny wpływ: Przesyt informacji negatywnych, sensacyjność mediów
Aspekty prawne
- Zaufanie do systemu wymiaru sprawiedliwości
- Skuteczność organów porządkowych
- Funkcjonowanie prawa w zabezpieczaniu obywateli
6. Zmodyfikowany model kołowy wartości Schwartza
!
[[Pasted image 20250608153250.webp]]
Teoria wartości podstawowych
- Rozszerzona wersja klasycznego modelu
- Dodatkowe niuanse i kategorie wartości
- Bardziej szczegółowe zrozumienie ludzkich wartości
Nowe kategorie wartości
Universalism vs Particularism
- Wartości globalne: Troska o dobro całej ludzkości
- Wartości lokalne: Lojalność wobec własnej grupy
- Przykład: Konflikt między ochroną klimatu a bezpieczeństwem socjalnym
Autonomia vs Zależność
- Autonomia: Niezależność i samostanowienie
- Zależność: Wspólnotowość i współzależność
- Przykład: Dyskusje wokół obowiązkowych szczepień podczas pandemii
Charakterystyki zmodyfikowanego modelu
- Większa dynamika relacji między wartościami
- Płynność i zmienność w zależności od:
- Doświadczeń społecznych
- Doświadczeń osobistych
- Etapu życia jednostki
7. Lęk - perspektywy teoretyczne
7.1 Perspektywa behawioralna
- Lęk jako nauczona reakcja na określone bodźce
- Skojarzenie bodźców z niebezpieczeństwem
- Terapie behawioralne: odwrażywanie i zmiana reakcji
7.2 Perspektywa poznawcza
- Lęk wynikający z negatywnych przekonań i oczekiwań
- Kluczowa rola interpretacji i oceny sytuacji
- Znaczenie w minimalizacji zagrożeń
7.3 Perspektywa psychoanalityczna
- Lęk jako konflikt wewnętrzny między ID-ego a super-ego
- Często ukryty i nieświadomy charakter
- Praca z nieświadomymi konfliktami i pragnieniami
7.4 Perspektywa ewolucyjna
- Lęk jako mechanizm adaptacyjny zapewniający przetrwanie
- Wzmacnianie zachowań samoregulujących
- Instynkt samozachowawczy
8. Teorie spiskowe jako sposób radzenia sobie z lękiem
Funkcje teorii spiskowych
- Radzenie sobie z niepewnością i brakiem kontroli
- Uproszczone wyjaśnienia skomplikowanych zjawisk
- Redukcja lęku poprzez nadanie sensu i porządku
Charakterystyka myślenia spiskowego
- Silny lęk przed nieznanym i niepewnością
- Wzmacnianie się w sytuacjach:
- Napięć społecznych
- Kryzysów
- Zwiększonej potrzeby kontroli
Przykłady teorii spiskowych
- Lądowanie na Księżycu - sfałszowanie przez USA
- 11 września - przygotowanie przez rząd USA lub świadoma bezczynność
- Szczepionki - kontrola ludzi przez rządy/korporacje
- Globalne ocieplenie - fikcja stworzona dla celów polityczno-ekonomicznych
- UFO - ukrywanie informacji o cywilizacjach pozaziemskich
Wpływ na społeczeństwo
- Negatywne skutki:
- Społeczna alienacja
- Dyskryminacja grup będących przedmiotem teorii
- Wzniecanie lub zaostrzanie konfliktów
- Znaczenie dla zrozumienia dynamiki społecznej i politycznej
9. Psychologiczne regulatory poczucia bezpieczeństwa
9.1 Zachowania prospołeczne
Definicja: Działania podejmowane na rzecz dobra innych, często pomijając osobiste korzyści.
Wpływ na poczucie bezpieczeństwa:
Wzmocnienie więzi społecznych
- Budowanie i utrzymywanie dobrych relacji międzyludzkich
- Większe poczucie wsparcia i bezpieczeństwa
Redukcja konfliktów
- Promowanie współpracy i współczucia
- Budowanie atmosfery wzajemnego zrozumienia
- Niższy poziom przemocy w społeczeństwach z powszechnymi zachowaniami prospołecznymi
Rozwój empatii
- Zdolność do rozumienia i odczuwania emocji innych
- Zwiększenie pomocy oferowanej potrzebującym
- Widoczne w:
- Akcjach humanitarnych
- Pomocy po katastrofach
- Wsparciu dla uchodźców
- Działalności charytatywnej
Altruizm
- Bezinteresowne dążenie do pomagania innym
- Tworzenie systemu wsparcia społecznego
- Większe poczucie ochrony u beneficjentów
Posłuszeństwo i konformizm
- Pozytywne aspekty:
- Porządek społeczny
- Przewidywalność
- Zwiększone poczucie bezpieczeństwa
- Negatywne aspekty:
- Ograniczenie spontanicznej pomocy
- Bariery biurokratyczne
9.2 Teorie psychologiczne
Teoria wymiany społecznej
- Zachowania prospołeczne z oczekiwaniem przyszłego rewanżu
- Wzajemność zwiększa skłonność do współpracy
- Podniesienie poczucia bezpieczeństwa przez oczekiwanie wsparcia
Teoria fundamentów moralnych
- Uniwersalne podstawy myślenia moralnego:
- Opieka vs szkoda
- Sprawiedliwość vs niesprawiedliwość
- Bezpośredni związek z poczuciem bezpieczeństwa