Zaburzenia ze spektrum autyzmu
Zespół Savanta
Zespół Savanta to rzadka odmiana autyzmu, charakteryzująca się nadzwyczajnymi zdolnościami w jednej lub kilku dziedzinach, przy jednoczesnym występowaniu trudności typowych dla autyzmu.
Charakterystyka:
- Niezwykłe zdolności pamięciowe
- Umiejętność wykonywania skomplikowanych obliczeń w pamięci
- Zdolność do podawania dnia tygodnia dla dowolnej daty
- Często występujące uzdolnienia artystyczne lub muzyczne
Przykłady zdolności:
- Zapamiętywanie ogromnych ilości informacji
- Błyskawiczne obliczanie dat
- Nadzwyczajne umiejętności w dziedzinie sztuki lub muzyki
Inne cechy autyzmu
Fiksacje
Osoby z autyzmem często doświadczają intensywnych zainteresowań lub fiksacji na konkretnych tematach lub przedmiotach.
Trudności z adaptacją do zmian
Autyści często preferują rutynę i mogą mieć problemy z dostosowaniem się do nagłych zmian w otoczeniu lub planie dnia.
Nadwrażliwość sensoryczna
- Mizofonia: nadwrażliwość na określone dźwięki
- Trudności z tolerowaniem intensywnych bodźców wzrokowych, dotykowych lub zapachowych
Zaburzenia zachowań społecznych
- Trudności w rozumieniu niepisanych zasad społecznych
- Problemy z interpretacją mowy ciała i wyrażeń twarzy
- Trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji społecznych
Maskowanie objawów
Statystycznie kobiety z autyzmem lepiej maskują objawy, co może prowadzić do późniejszej lub błędnej diagnozy.
Uzależnienia
Wpływ alkoholizmu na rodzinę
W rodzinach, gdzie występuje problem alkoholowy, dzieci często przyjmują jeden z dwóch skrajnych wzorców zachowań:
- Uzależnienie: Powielanie wzorca rodzica i rozwijanie własnego problemu alkoholowego
- Abstynencja: Całkowite odrzucenie alkoholu jako reakcja na negatywne doświadczenia z dzieciństwa
Mechanizmy uzależnienia
Uwarunkowanie
- Kluczowy element w rozwoju uzależnienia
- Polega na kojarzeniu pozytywnych lub negatywnych emocji z używką
- Prowadzi do automatycznego sięgania po substancję w określonych sytuacjach emocjonalnych
Trudności w leczeniu
- Złożoność mechanizmów uzależnienia
- Konieczność zmiany głęboko zakorzenionych wzorców zachowań
- Potrzeba długotrwałej terapii i wsparcia
Resocjalizacja i system penitencjarny
Recydywa
Recydywa, czyli powrót do przestępstwa, często wynika z braku skutecznej resocjalizacji.
Przyczyny:
- Nieefektywne programy resocjalizacyjne
- Brak wsparcia po opuszczeniu zakładu karnego
- Trudności w readaptacji społecznej
- Zaburzenia psychiczne u więźniów utrudniające proces resocjalizacji
Modele resocjalizacji
Model polski (historycznie)
- W PRL skupiano się na surowej karze
- Mniejszy nacisk na readaptację społeczną
Model skandynawski (np. Norwegia)
- Skupienie na przystosowaniu do życia w społeczeństwie
- Edukacja więźniów
- Programy rozwijające umiejętności zawodowe
- Humanitarne warunki odbywania kary
Skuteczność resocjalizacji
Czynniki wpływające na skuteczność:
- Silna osobista motywacja skazanego
- Odpowiednie programy terapeutyczne
- Wsparcie po opuszczeniu zakładu karnego
- Możliwości zatrudnienia i edukacji
Trudności:
- Szczególnie trudna resocjalizacja recydywistów
- Wyzwania w resocjalizacji osób skazanych za ciężkie przestępstwa (np. morderstwa)
Ustawa o "bestiach" w Polsce
- Wprowadzona po zniesieniu kary śmierci
- Dotyczy osób skazanych wcześniej na karę śmierci, zamienioną na 25 lat pozbawienia wolności
- Umożliwia umieszczenie takich osób w ośrodku w Gostyninie na czas nieokreślony
- Kontrowersyjna z punktu widzenia praw człowieka
Przemoc domowa
Formy przemocy domowej:
-
Przemoc psychologiczna
-
Zastraszanie
- Manipulacja
- Poniżanie
-
Izolacja społeczna
-
Przemoc fizyczna
-
Bicie
- Popychanie
- Szarpanie
-
Inne formy fizycznego krzywdzenia
-
Przemoc ekonomiczna
-
Kontrola finansów
- Ograniczanie dostępu do pieniędzy
- Zmuszanie do pracy lub zakazywanie pracy
Współwystępowanie form przemocy
Przemoc ekonomiczna często towarzyszy przemocy psychologicznej lub fizycznej, rzadko występuje samodzielnie.
Zaburzenia afektywne
Zaburzenie afektywne dwubiegunowe (ChAD)
Charakterystyka:
- Naprzemienne występowanie epizodów maniakalnych i depresyjnych
- Okresy wahań nastroju trwają zazwyczaj około dwóch tygodni
- Możliwa przewaga okresów manii lub depresji
Zaburzenie osobowości z pogranicza (Borderline)
Charakterystyka:
- Krótsze okresy wahań nastroju w porównaniu do ChAD
- Intensywny lęk przed opuszczeniem
- Niestabilne relacje interpersonalne
- Impulsywność
Test diagnostyczny:
Obserwacja reakcji pacjenta na krótkotrwałe pozostawienie go samego może pomóc w diagnozie borderline.
Różnice między ChAD a Borderline:
- Długość cykli zmian nastroju
- Reakcja na separację
- Stabilność relacji interpersonalnych
Diagnostyka chorób psychicznych
Testy diagnostyczne
- Zawierają pytania kontrolne
- Mają mechanizmy wykrywające symulację
- Trudno jest skutecznie symulować chorobę psychiczną podczas profesjonalnej diagnozy
Klasyfikacja chorób psychicznych w Polsce
- Aktualnie stosowana klasyfikacja: ICD-10
- Trwa proces przechodzenia na nowszą wersję: ICD-11
Lęk i strach
Różnice między lękiem a strachem:
- Strach: reakcja na konkretne, realne zagrożenie
- Lęk: uczucie niepokoju bez wyraźnej przyczyny, często irracjonalne
Terapia lęku:
- Unikanie lęku wzmacnia go
- Zalecane jest stopniowe oswajanie się z sytuacjami lękowymi (ekspozycja)
Wpływ stresu i traumy
Długotrwały stres:
- Może prowadzić do zmian w DNA
- Wpływa na ekspresję genów
Transgeneracyjny przekaz traumy:
- Wnuki ofiar Holokaustu wykazują większą podatność na stres
- Zmiany epigenetyczne mogą być dziedziczone
Trauma w dzieciństwie:
- Może zwiększać ryzyko zachowań kryminalnych w przyszłości
- Wpływa na rozwój mózgu i regulację emocji
Wyuczona bezradność:
- Stan, w którym osoba uczy się, że nie ma kontroli nad sytuacją
- Może prowadzić do bierności i depresji
Aspekty prawne
Znęcanie się:
- Przestępstwo ścigane z urzędu
- Wymaga interwencji organów ścigania po otrzymaniu zgłoszenia
Diagnoza i wygląd zewnętrzny
- Wygląd fenotypowy nie zawsze wskazuje na zaburzenia psychiczne
- Niektóre choroby, jak zaburzenia odżywiania czy alkoholizm, mogą być trudne do rozpoznania na podstawie samego wyglądu
- Profesjonalna diagnoza wymaga kompleksowej oceny przez specjalistę