Osobowość - podstawy teoretyczne i koncepcje
I. Wprowadzenie do pojęcia osobowości
Definicja podstawowa: Osobowość to zespół cech wzajemnie na siebie wpływających, które manifestują się poprzez ludzkie zachowanie.
Kluczowe aspekty osobowości:
- System wewnętrznej regulacji pozwalający na adaptację
- Zespół względnie trwałych cech psychicznych
- Charakterystyczny sposób reagowania na środowisko
- Mechanizm integrujący myśli, uczucia i zachowania
II. Rozwój osobowości
Czynniki kształtujące:
- Doświadczenia życiowe
- Kontakty z osobami znaczącymi
- Role społeczne
- Wydarzenia szczególnie silne lub powtarzające się
Wpływ wczesnych doświadczeń:
- Kluczowa rola dzieciństwa w kształtowaniu osobowości
- Znaczenie stabilnego i bezpiecznego środowiska
- Wpływ traumatycznych przeżyć na rozwój osobowości
III. Teorie osobowości
A. Typologia Hipokratesa
Cztery podstawowe typy:
-
Choleryk (żółty)
-
Człowiek czynu
- Przywódczy
-
Porywczy
-
Sangwinik (czerwony)
-
Emocjonalny
- Towarzyski
-
Optymistyczny
-
Flegmatyk (niebieski)
-
Zrównoważony
- Powolny
-
Obserwator
-
Melancholik (czarny)
-
Wrażliwy
- Perfekcjonista
- Myśliciel
B. Teoria Freuda
Struktura osobowości:
-
Świadomość
-
Aktywna uwaga
-
Bieżące doświadczenia
-
Przedświadomość
-
Codzienne wspomnienia
-
Umiejętności automatyczne
-
Nieświadomość
-
Ukryte doświadczenia
- Wyparte wspomnienia
Komponenty psychiki:
-
Id
-
Siedziba popędów
-
Dążenie do przyjemności
-
Ego
-
Negocjator między id a rzeczywistością
-
Racjonalne działanie
-
Superego
-
Moralność
- Normy społeczne
- Kontrola popędów
IV. Praktyczne znaczenie znajomości osobowości
Zastosowania:
- Lepsze zrozumienie własnych zachowań
- Wybór odpowiedniej ścieżki zawodowej
- Poprawa relacji międzyludzkich
- Rozwój osobisty
Przykład praktyczny: Introwertyk powinien wybierać zawody wymagające mniej intensywnych kontaktów społecznych (np. programista, analityk), podczas gdy ekstrawertyk lepiej odnajdzie się w pracy z ludźmi (np. sprzedaż, zarządzanie).